Ontdek de Vergeten Geschiedenis
De oorlog was hier!
Duik dieper in de verhalen van moed en overleving die zich afspeelden tijdens de Tweede Wereldoorlog in onze gemeenschap. Ontdek de impact en de blijvende herinneringen die deze gebeurtenissen hebben achtergelaten.
Ontploffing op Fort Honswijk
Fort Honswijk (destijds gemeente Tull en t Waal) diende vanaf het eind van de oorlog tot eind 1947 als interneringskamp voor onder andere politieke gevangenen. Assuerus Antonius Joannes Arcadius (‘Swerus’ en voor zijn vrienden ‘Joep’) Copier, (geboren 12 januari 1922, Schalkwijk) is als lid van de Binnenlandse Strijdkrachtenwas op 8 augustus 1945 betrokken bij een ontploffing van een (land)mijn, die door een gevangene gedemonteerd zou worden. Het is niet duidelijk of de geïnterneerde bewust de mijn heeft laten ontploffen of dat het een ongeluk is geweest.
Uit het overlijdensregister van de gemeente Tull en ’t Waal blijkt dat de geïnterneerde de 32-jarige betonarbeider Jacobus Lodevicus Ernest Ammerdorfer was, geboren te Tilburg en wonende te ‘s-Hertogenbosch.
Swerus Copier.
De begrafenis van Swerus Copier op 29 augustus 1945.
Johannes Adrianus Bouwman verklaarde op 9 augustus 1945 het volgende over de gebeurtenis:
Wij, A.A.J.A. (Swerus) Copier en ik (J.A. Bouwman) liepen voor de geïnterneerde Ammerdorfer op ongeveer 5 meter. Copier draaide zich om en tegelijkertijd volgde een hevige explosie. Ik werd over een afstand van 5 meter door de lucht geslingerd tegen een berm. Ik dacht dat het een voorexplosie was en bleef dus liggen. Onder mijn arm doorkijkend zag ik Copier liggen op een berm van de bunker. Ik stond op en liep naar Copier, die eveneens opgestaan was. Ik pakte hem bij een arm en we lopen naar beneden. Nadat we een afstand van 5 meter hadden afgelegd zakte Copier op het gras in elkaar en begon steeds heviger te bloeden. Direct kwam er hulp aansnellen.
Swerus Copier is op 25 augustus 1945 in het militair hospitaal in Utrecht, aan zijn verwondingen overleden.
De oorlog door kinderogen
Ontploffing op Fort Honswijk
Na de oorlog werden mensen die fout waren geweest opgesloten in Fort Honswijk. Dat is nu in Schalkwijk, toen was het Tull en ’t Waal.
Soms moesten deze mensen werken, bijvoorbeeld het opruimen van mijnen.
Op 8 augustus 1945 gebeurde er iets heel ergs. Swerus Copier, een jonge man van 23 uit Schalkwijk, was lid van de Binnenlandse Strijdkrachten. Hij liep samen met een andere man achter een geïnterneerde aan. Die moest een landmijn uit elkaar halen. Maar opeens ging de mijn af.
Er volgde een harde knal. Swerus werd weggeslingerd en raakte zwaargewond. Mensen hielpen hem meteen, maar hij had teveel bloed verloren. Twee weken later, op 25 augustus 1945, overleed Swerus in het ziekenhuis. Hij werd later begraven in Schalkwijk.
De oorlog in perspectief
Burgerschapsvragen voor het V.O.
Deze vragen helpen je om na te denken over keuzes die mensen in de oorlog moesten maken. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het gaat erom dat je onderzoekt wat jij belangrijk vindt, hoe jij situaties inschat en welke waarden voor jou leidend zijn.
Lees de tekst of bekijk de locatie aandachtig en neem daarna de tijd om bij de vragen stil te staan. Probeer verder te denken dan wat er letterlijk staat: waarom gebeurde iets, welke opties hadden mensen wel of juist niet, en wat zou jij in die situatie gedaan hebben?
Praat er met elkaar over, stel vragen aan elkaar, en wees nieuwsgierig. De oorlog was ingewikkeld. Jullie antwoorden mogen dat dus ook zijn.
Burgerschapsvragen voor VO
Thema: internering, verantwoordelijkheid en risico’s na de oorlog
- Hoe kijk jij naar het feit dat Fort Honswijk na de bevrijding werd gebruikt als interneringskamp voor politieke delinquenten? Vind jij dat passend, of schuurt dit met het idee van vrijheid en rechtstaat?
- In hoeverre zijn de Binnenlandse Strijdkrachten verantwoordelijk voor de veiligheid van geïnterneerden, ook wanneer die zelf gevaarlijk werk uitvoeren, zoals het demonteren van mijnen?
- Als een geïnterneerde zoals Ammerdorfer bewust een mijn zou hebben laten ontploffen, hoe zou dat jouw oordeel over zijn straf of behandeling veranderen?
- Wat zegt het verhaal van Swerus Copier over de gevaren die ook ná de oorlog nog aanwezig waren voor mensen die Nederland probeerden op te bouwen?
- Vind jij dat geïnterneerden zulke gevaarlijke taken hadden mogen uitvoeren? Of had dit werk alleen door getrainde militairen moeten worden gedaan?
- Hoe kijk je naar de emotionele impact op mensen zoals Bouwman, die het ongeluk van dichtbij meemaakte en getuige was van het overlijden van een collega?
- Wat zegt deze gebeurtenis over het verschil tussen officiële schuld (politieke delinquentie) en menselijkheid? Kun je iemand straffen en toch verantwoordelijk zijn voor zijn veiligheid?
- Hoe zou jij persoonlijk omgaan met wantrouwen: werken met iemand die mogelijk bewust een mijn laat ontploffen?
- In hoeverre moeten we bij het herdenken van oorlogsslachtoffers ook stilstaan bij mensen die ná de oorlog omkwamen door oorlogsgerelateerd werk?
- Welke lessen over veiligheid, rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid kun je trekken uit het verhaal van Swerus Copier en het ongeluk op Fort Honswijk?
Nuttige links voor meer informatie
Ontdek verdere geschiedenis
Verbreed je kennis
Deel jouw verhaal
Heb jij een verhaal dat zich afspeelde in de gemeente Houten tijdens de Tweede Wereldoorlog dat je wilt delen? Of heb je wellicht foto’s van deze belangrijke periode? Bij De Oorlog was hier nodigen we je uit om jouw ervaringen en herinneringen met ons te delen. Samen kunnen we de geschiedenis levend houden. Doe mee en draag bij aan ons gezamenlijke geheugen!