Ontdek de Vergeten Geschiedenis
De oorlog was hier!
Duik dieper in de verhalen van moed en overleving die zich afspeelden tijdens de Tweede Wereldoorlog in onze gemeenschap. Ontdek de impact en de blijvende herinneringen die deze gebeurtenissen hebben achtergelaten.
Johannes Antonius (Jan) van Dijk
Na de capitulatie van Duitsland is de Schalkwijkse verzetsman Jan van Dijk (geboren 27 april 1919 , Schalkwijk) gesneuveld als gevolg van schotwonden op 6 mei 1945. Hij liep deze op als marechaussee en lid van de Binnenlandse Strijdkrachten bij de achtervolging van een Duitse militair.
Gabriël ten Holder schrijft over dit voorval het volgende: De avond voor de bevrijding had ik stafvergadering. Hierbij heb ik de diverse commandanten verteld wat ik van ze verwachtte. Jan van Dijk had zijn fiets tegen het hek geparkeerd. Toen hij buiten kwam was zijn fiets weg. Van mensen hoorde hij dat een Duitse soldaat die meegenomen had. Hij ging er achteraan, wat hem noodlottig is geworden.
Kees Sturkenboom, in 1945 was hij 18 jaar, vertelde in 2019: Wij liepen begin mei 1945, daags na de bevrijding, met zijn 3-en fluitjeswacht. ‘s Nachts beschermden we zo het vee tegen diefstal. Ik was de jongste. Komend bij de brug over het kanaal naar Schalkwijk, nu de Trip, hoorden we dichtbij schoten en al snel daarna (soldaten)laarzen over de houten brug in onze richting komen: een groep Duitse soldaten. Wij werden door hen staande gehouden, maar mochten door toen wij uitlegden wat we deden. Zij vertelden ons: ‘Ga maar de brug over, aan de andere kant hebben we zojuist iemand neergeschoten.’ In een schuttersput (gegraven als dekking tegen vliegtuigen die op de treinen schoten) vonden ze de neergeschoten persoon. Die brachten ze binnen in de gang van de woning Trip 5. Daar, bij het licht, vermoedden zij dat hij reeds overleden was. Later hoorden ze dat het Jan van Dijk was.
Jan Odijk, (geboren in 1939) weet nog het volgende te vertellen over de gebeurtenis: op het eind van de oorlog zat Jan van Dijk met Kees Kruissen achter een Duitsers aan die een fiets gestolen had. De Duitsers vluchtte richting Houten. Bij de werkzaamheden aan het kanaal bij de huidige Schalkwijksebrug, in de buurt van de Trip was een tijdelijke houten brug geplaatst. Hier waren ook mangaten gegraven. Bij de achtervolging kwam het tot een schotenwisseling. Vanuit de mangaten schoten ze op elkaar. Hierbij werd Jan van Dijk dodelijk getroffen. Kees gaf zich over met de handen in de lucht.
Begrafenis van Jan van Dijk op 11 mei 1945 op de Rooms Katholieke begraafplaats in Schalkwijk.
De oorlog door kinderogen
Hoe eindigde de oorlog? (Capitulatie uitgelegd)
In de Tweede Wereldoorlog vocht Duitsland tegen veel landen, zoals Nederland, Engeland, Frankrijk, Amerika en Rusland. Maar aan het eind van de oorlog begon Duitsland steeds meer te verliezen. Er waren grote gevechten en de Duitsers moesten zich langzaam terugtrekken.
Op 5 mei 1945 gaven de Duitsers zich in Nederland over. Dat noemen we de capitulatie. Dat betekent dat ze stopten met vechten en zeiden: “We geven ons over.”
Een paar dagen later, op 8 mei 1945, gaf Duitsland zich in heel Europa officieel over. Daarmee was de oorlog in Europa voorbij. Deze dag noemen we ook wel Bevrijdingsdag in Europa.
Mensen waren ontzettend blij dat de oorlog voorbij was. Ze vierden feest op straat, hingen vlaggen uit en dansten van blijdschap. Maar er was ook veel verdriet, want veel mensen waren familie of vrienden kwijtgeraakt.
Jan van Dijk – een held uit Schalkwijk
Op 5 mei 1945 was Nederland bevrijd van de Duitse bezetters. Maar zelfs na de bevrijding gebeurden er nog gevaarlijke dingen. Eén van de mensen die dat merkte, was Jan van Dijk, een jonge man uit Schalkwijk. Hij was toen 26 jaar oud en hielp mee in het verzet. Hij werkte als marechaussee (een soort politieagent) en was lid van de Binnenlandse Strijdkrachten.
Op 6 mei 1945, dus één dag na de bevrijding, hoorde Jan dat een Duitse soldaat zijn fiets had gestolen. Hij ging er meteen achteraan, maar dat liep slecht af. Bij de Schalkwijkse brug (die toen nog van hout was) ontstond een gevecht. De soldaten en Jan schoten op elkaar, en Jan werd dodelijk geraakt.
Een andere jongen, Kees, die bij Jan was, gaf zich over. Later werd Jan gevonden in een schuttersput (een gat in de grond waar soldaten zich konden verstoppen). Hij werd naar een huis aan het kanaal gebracht, maar het was al te laat.
Jan van Dijk wordt nog steeds herinnerd als een dappere man die tot het laatst toe zijn best deed om mensen te helpen, zelfs toen de oorlog eigenlijk al voorbij was.
De oorlog in perspectief
Burgerschapsvragen voor het V.O.
Deze vragen helpen je om na te denken over keuzes die mensen in de oorlog moesten maken. Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het gaat erom dat je onderzoekt wat jij belangrijk vindt, hoe jij situaties inschat en welke waarden voor jou leidend zijn.
Lees de tekst of bekijk de locatie aandachtig en neem daarna de tijd om bij de vragen stil te staan. Probeer verder te denken dan wat er letterlijk staat: waarom gebeurde iets, welke opties hadden mensen wel of juist niet, en wat zou jij in die situatie gedaan hebben?
Praat er met elkaar over, stel vragen aan elkaar, en wees nieuwsgierig. De oorlog was ingewikkeld. Jullie antwoorden mogen dat dus ook zijn.
Burgerschapsvragen voor VO
Thema: bevrijding, ordehandhaving en morele dilemma’s
- Hoe beoordeel jij het feit dat er na de capitulatie van Duitsland nog steeds dodelijke schietincidenten plaatsvonden, zoals bij Jan van Dijk? Wanneer is een oorlog echt “voorbij”?
- Vind jij dat leden van de Binnenlandse Strijdkrachten, zoals Jan, risico’s moesten blijven nemen voor orde en veiligheid, ook na de bevrijding?
- In hoeverre is het verantwoord om een gewapende achtervolging in te zetten vanwege een gestolen fiets in een tijd waarin gewapende Duitse soldaten nog rondliepen?
- Hoe zou jij reageren als je in die periode met een kleine groep verantwoordelijk was voor veiligheid, zonder duidelijk gezag of bescherming?
- Wat zegt dit verhaal over hoe kwetsbaar burgers en verzetsmensen waren in de overgangsperiode tussen oorlog en vrede?
- Vind jij dat Duitse soldaten die nog in Nederland waren na de capitulatie onmiddellijk ontwapend hadden moeten worden? Waarom wel of niet?
- Hoe zou jij omgaan met angst of onzekerheid als je ’s nachts schoten hoort in een tijd waarvan iedereen dacht dat de oorlog net voorbij was?
- Wat zegt dit verhaal over willekeur en misverstanden in de laatste oorlogsweken, en hoe kunnen zulke situaties leiden tot tragische beslissingen?
- Hoe belangrijk is ritueel en gemeenschappelijk herdenken (zoals de begrafenis van Jan van Dijk) voor het verwerken van oorlogstrauma binnen een dorp?
- Welke lessen kunnen jongeren vandaag halen uit het verhaal van Jan van Dijk over moed, verantwoordelijkheid en de onvoorspelbaarheid van geweld?
Deel jouw verhaal
Heb jij een verhaal dat zich afspeelde in de gemeente Houten tijdens de Tweede Wereldoorlog dat je wilt delen? Of heb je wellicht foto’s van deze belangrijke periode? Bij De Oorlog was hier nodigen we je uit om jouw ervaringen en herinneringen met ons te delen. Samen kunnen we de geschiedenis levend houden. Doe mee en draag bij aan ons gezamenlijke geheugen!